Aktywne mamy

Dzięki  kilkulatkom określenie “żywe srebro” nabiera nowego znaczenia. Raz są radosnymi królami świata i roznosi je energia, za chwilę zamieniają się w rozwścieczone bestie, wyjące i wyładowujące swą frustrację poprzez rzucanie zabawek o podłogę. Tak, jak większość rodziców, zapewne zastanawiasz się, jak reagować na te skrajne zachowania?

Eksperci uważają, że takie napady to najlepsza okazja, aby we wczesnym wieku nauczyć dzieci panować nad silnymi emocjami i samemu się uspokajać, gdyż właśnie we wczesnym dzieciństwie ma miejsce bardzo dynamiczny rozwój emocjonalny dziecka. Bezpieczne otoczenie rodziny i przyjaciół to najbezpieczniejsze miejsce na odebranie takiej lekcji współżycia w grupie.

W swojej książce zatytułowanej „Wychowanie dziecka o wysokiej inteligencji emocjonalnej” psycholog John Gottman twierdzi, że ucząc dziecko zrozumieć i zapanować nad silnymi emocjami takimi jak złość, frustracja, zagubienie, pomagamy mu jednocześnie rozwinąć jego inteligencję emocjonalną.

Obecnie wielu specjalistów podkreśla rolę inteligencji emocjonalnej, dzięki której dzieci wyrastają na pewnych siebie, odpowiedzialnych i zadowolonych z życia dorosłych z łatwością radzących sobie w skomplikowanych relacjach interpersonalnych. Co istotne, dzieci o wyższym współczynniku inteligencji emocjonalnej potrafią skuteczniej radzić sobie ze skrajnymi emocjami, samodzielnie uspokajają się i lepiej rozumieją uczucia innych ludzi, dzięki czemu są w stanie nawiązywać z nimi trwalsze relacje i łatwiej niż inni znajdują przyjaciół.

Jak możemy pomóc dziecku podnieść jego emocjonalne IQ? Gottman opracował metodę, którą określa jako “trening emocjonalny”. Składa się on z kilku etapów, podczas których rodzice uczą swe pociechy analizować własne uczucia i radzić sobie z konfliktami. Oto podstawy tej metody:

Słuchaj, staraj się zrozumieć i okazać empatię

Słuchaj uważnie, gdy dziecko mówi ci o swych uczuciach, a następnie postaraj się odzwierciedlić to, o czym się dowiedziałaś i sprawdzić, czy dobrze to interpretujesz. Jeżeli na przykład podejrzewasz, ze twoje dziecko czuje się opuszczone, gdyż więcej czasu poświęcasz jego młodszemu rodzeństwu, zapytaj, czy faktycznie tak jest. Jeśli dziecko potwierdzi twoją interpretację jego uczuć, aby okazać zrozumienie dla jego stanu ducha możesz powiedzieć: „Masz rację, mama miała sporo do zrobienia przy twoim braciszku.”

Następnie na przykładzie z własnego życia pokaż dziecku, że rozumiesz, co czuje. Opowiedz, jak się czułaś, gdy twój tata zabrał do wesołego miasteczka twoją siostrę, a ty musiałaś zostać w domu. Przyznaj, że i ty odczuwałaś czasem negatywne emocje związane z zachowaniem twoich rodziców i opowiedz o takich sytuacjach. Dzięki temu dziecko dowiaduje się, że wszyscy miewają takie uczucia i, że na szczęście mijają one, a nie trwają wiecznie.

Pomóż dziecku nazwać jego uczucia

Zakres słów kilkulatków jest zazwyczaj ograniczony, a ich zrozumienie powiązań przyczynowo-skutkowych niezbyt rozwinięte. Dlatego też maluchy często mają trudności z nazwaniem tego, co czują. Zachęć dziecko do nauki nowych słów opisujących uczucia, wykorzystując różne okazje do nazywania emocji. Jeśli pada deszcz, nie możecie iść na zaplanowany spacer i dziecko jest rozczarowane, pomóż mu to opisać słowami: „ Pewnie ci przykro, że nie idziemy na spacer? Jesteś rozczarowany, prawda?”

Możesz też wytłumaczyć maluszkowi, że ludziom zdarza się odczuwać sprzeczne emocje związane z jednym wydarzeniem. Pierwszy dzień w przedszkolu może być równie ekscytujący, co przerażający, prawda?

Jeśli dziecko jest smutne lub zdenerwowane bez widocznej przyczyny, postaraj się spojrzeć na sytuację z szerszej perspektywy, tak, by znaleźć powód jego negatywnych uczuć. Być może niedawno przeprowadziliście się? A może pokłóciłaś się z mężem i dziecko było świadkiem waszej ostrej wymiany zdań?  Jeśli nie możesz znaleźć odpowiedzi, obserwuj pociechę podczas zabawy. Jeśli lalka, którą dziecko odgrywa rolę mamy często krzyczy, wiesz już co trapi twojego malucha.

Okaż dziecku, że jego uczucia są ważne

Jeśli dziecko złości się, bo nie umie ułożyć puzzli i robi z tego powodu awanturę nie mów: „Nie wściekaj się o taką głupotę!”. Przyznaj, że to naturalna reakcja na niepowodzenie, mówiąc: „To strasznie frustrujące nie móc znaleźć ostatniego kawałka układanki, prawda?” Jeśli dziecko dostanie komunikat, że jego reakcje są niestosowne lub przesadzone, w przyszłości będzie je próbowało stłumić.

Wykorzystaj napady złości jako okazję do nauki

Jeżeli twoja pociecha zdenerwuje się, na wieść, że ma iść do dentysty, postaraj się przywrócić jej uczucie, że panuje nad sytuacją. Przygotuj dziecko do wizyty, porozmawiaj o tym, czego się boi, czego powinno się spodziewać, i dlaczego nie da się uniknąć spotkania z dentystą. Opowiedz dziecku, jak bałaś się przed wystąpieniem publicznym lub pierwszego dnia w nowej pracy i jak, dzięki rozmowie z kimś bliskim, poczułaś się lepiej. Rozmowa o trudnych emocjach pomaga dzieciom tak samo, jak większości dorosłych.

Wykorzystaj konfliktowe sytuacje do nauki rozwiązywania problemów

Gdy twój maluch wda się w konflikt z tobą lub innym dzieckiem, wyznacz mu jasne granice i pomóż znaleźć rozwiązanie. Możesz na przykład powiedzieć: „Wiem, że gniewasz się na siostrę, za zburzenie twojej budowli z klocków, ale nie wolno ci jej bić. Co innego można zrobić, kiedy człowiek jest zły?”

W przypadku, gdy dziecku nie przychodzi nic do głowy, daj mu do wyboru kilka opcji. Specjalistka od zarządzania gniewem, Lenne Namaka radzi postąpić w następujący sposób. Poproś dziecko, aby sprawdziło, czy jego brzuszek, szczęki i pięści są napięte i ściśnięte, a następnie poleć, aby głęboko oddychając, wydmuchało z siebie całą złość. Obiecaj, że wtedy poczuje się lepiej i odzyska panowanie nad sobą. Kolejnym krokiem jest zwerbalizowanie uczuć. Niech dziecko stanowczym głosem powie, co czuje i dlaczego: „Jestem zły, gdy tak krzyczysz!” Dzieci powinny wiedzieć, że wolno im odczuwać złość i inne negatywne uczucia, ale nie wolno im pod wpływem tych emocji krzywdzić innych ludzi.

Dawaj dobry przykład i zachowaj spokój

Warto przyjrzeć się także własnym reakcjom i uczuciom związanym z zachowaniem dziecka. Ważne, aby nie okazywać agresji werbalnej w konfrontacji ze złością dziecka. Zamiast mówić: „wkurzasz mnie”, postaraj się powiedzieć: “Jest mi przykro, gdy się tak zachowujesz”. Wtedy dziecku łatwiej będzie zrozumieć, że problemem jest jego zachowanie, a nie ono samo. Ostrożnie z nadmierną krytyką, osłabia ona znacznie poczucie własnej wartości u dzieci.

Ponad wszystko zaś, postaraj się rozpoznawać własne uczucia. Niektórzy rodzice tłumią w sobie negatywne emocje w nadziei, że w ten sposób oszczędzą własnym dzieciom  nieprzyjemnych doświadczeń. Ukrywanie prawdziwych uczuć może jedynie wprawić dziecko w zakłopotanie i sprawić, że poczuje się ono zagubione. Jeśli pokażesz maluchowi, że można wyrazić swe niezadowolenie bez okazywania złości i agresji, nauczysz je, że nawet z trudnymi uczuciami można sobie dać radę.